Chúng ta sống trong một vũ trụ dữ dội.
Cuồng phong trên các hành tinh có vận tốc gấp 6 lần vận tốc âm thanh.
Bão quang học có thể phủ rộng hàng ngàn cây số.
Bão bụi có thể nhấn chìm cả hành tinh
Những cơn bão hành tinh
không giống như bão bạn thấy trên trái đất.
Các cơn bão lớn nhất
có quy mô rộng cả một thiên hà.
Về lý thuyết những ngôi sao khổng lồ có thể phát nổ.
Vũ trụ là một nơi hỗn độn.
Trái Đất có bão.
Ở những thế giới khác có siêu bão
Những cơn bão dường như quá sức tưởng tượng
Nhưng từ sự dữ dội hiện ra một tia hy vọng.
Chúng ta phần nào chịu ơn những hiện tượng này vì sự tồn tại của mình --
--- Những loại bão thiên hà.
Vậy những siêu bão này có cần thiết cho sự sống?
♪ VŨ TRỤ VẬN HÀNH NHƯ THẾ NÀO 2x02 ♪ Gió - Tác nhân của sự khởi tạo
Dịch phụ đề: Trần Xuân Nghĩa
Trên vài hành tinh, không thể có bão
Sao Thủy siêu nóng thì quá nhỏ và quá gần Mặt trời
để có được khí quyển.
Và không có khí quyển nghĩa là không có bão.
Nhưng đi xa ra khỏi Mặt trời
chúng ta thấy những thế giới có khí quyển xáo động và hỗn loạn
Chúng có thể sinh ra các cơn siêu bão kinh hoàng nhất
trong hệ mặt trời chúng ta.
Đây là sao Kim,
Một hành tinh hoàn toàn bị mây bao phủ
Những cơn gió cuộn quanh lớp trên của khí quyển
với vận tốc trên 500 km/h
Ở độ cao 50 km phía trên bề mặt
những cơn gió quất mạnh theo một sơ đồ điên loạn
về căn bản nó đưa mây
bay quanh cả hành tinh cứ 4 ngày một vòng.
Sao kim gần mặt trời hơn trái đất
Nó bị mặt trời đốt nóng tạo ra gió.
Các đường mây của sao Kim lưu thông
thực ra rất đơn giản
Sao Kim có một bên nóng và một bên lạnh
không khí bị nóng, dâng cao lên tại mặt ban ngày của Sao Kim,
nó sẽ tràn qua mặt ban đêm.
dòng đối lưu này
thật ra đơn giản hơn
lưu thông khí quyển trên trái đất.
Gió của sao Kim di chuyển nhanh hơn
cơn cuồn phong mạnh nhất của Trái đất
Nhưng trông chúng rất quen thuộc.
Tàu không gian Venus Express ghi được những hình ảnh đáng chú ý này
ở cực Nam của hành tinh.
Một trong những bí ẩn lớn nhất của sao Kim
mà thật ra đã làm nhiều người
ở các phòng nghiên cứu thiên văn kinh ngạc.
Thực tế là có hai cơn lốc
tại cực của sao Kim,
đặc biệt là ở nam bán cầu có tới hai mắt
không phải một mắt mà hai mắt bão.
Chúng ta chưa từng thấy điều này
trên một quy mô hành tinh như vậy.
lốc xoáy hai mắt của sao Kim
rộng 2.800 km
Hai cơn lốc xoáy quanh nhau
Nếu bạn có thể đi xuống cơn lốc của sao Kim,
Tôi muốn làm như vậy,
ít nhất là với máy điều khiển từ xa...
...tôi nghĩ bạn sẽ thấy
vài kiểu tường mây thú vị
và thứ quay tròn này
sẽ xoay quanh bạn với tốc độ kinh khiếp
Đó sẽ là một cảnh ấn tượng
Vẫn còn là một bí mật
cơn thịnh nộ này sâu chừng nào? xoáy nhanh ra sao?
Nhưng có lẽ, mắt của siêu bão này
sâu xuống tận bề mặt của hành tinh.
dưới đó luôn có ánh sáng đục chiếu rọi quang cảnh núi lửa
và sức nặng khổng lồ của khí quyển
tạo áp suất rất lớn.
Áp suất khí quyển trên sao Kim
gấp khoản 100 lần trên trái đất
Tưởng tượng rằng lấy chiếc xe hơi
ép nó lại còn cỡ 1 inch,
rồi đặt nó lên khắp các khoản trống từng inch trên da
bạn sẽ bị đè bẹp chỉ trong thời gian ngắn
do áp suất đó tác động.
khí quyển dày đặc của sao Kim
tạo ra một trong những siêu bão kỳ lạ nhất chúng ta có thể tưởng tượng --
những cơn gió chỉ 6.5 km/h
nhưng có sức mạnh của trận cuồn phong.
Gió trên bề mặt của sao Kim thật ra rất chậm
bởi vì sao Kim có.tốc độ quay chậm
mất khoản 8 tháng
mới bay hết 1 vòng quanh mặt trời
Áp suất khí quyển nén
các phân tử khí lại với nhau
chặt đến mức chúng gần như hóa lỏng.
Một cơn gió nhẹ 6 km/h giáng một quả đấm hung bạo
Nó giống như cơn cuồng phong di chuyển chậm
Gió trên sao Kim
hoàn toàn không giống bất cứ thứ gì bạn thấy trên trái đất
bạn có lẽ sẽ cảm thấy gần như, trong mạch nha.
thật khó, chỉ đơn giản là
để bước đi trong cơn gió
Bề mặt của sao Kim quá thù địch
để cuộc sống có thể tồn tại.
Nhưng khí quyển trên cao thì có gió nhanh hơn,
nó nắm giữ một khả năng kỳ lạ
Tôi nghĩ thế này --
không biết có thể gọi là giả thuyết không
hoặc chỉ là phỏng đoán kỳ cục.
Nhưng tôi không nghĩ là trò đùa
rằng có thể có vài dạng sống
trên mây của sao Kim.
Chắc chắn có những nguồn năng lượng
Có ánh nắng.
và chắc chắn có chất dinh dưỡng
Có Cacbon, Có hydro,
có oxy --
các yếu tố chúng ta nghĩ cần thiết tạo sự sống
đều có trên mây sao Kim.
Tầng trên khí quyển của trái đất có đầy sự sống --
vi khuẩn đang trôi trong gió.
Trên sao Kim cũng vậy?
Có lẽ một ngày nào đó chúng ta sẽ cử tàu lên tìm xem.
Bỏ lại sao Kim sau lưng, hành tinh tiếp theo là trái đất.
Ở đây cũng vậy, thời tiết khắc nghiệt.
Chúng ta bị bão táp tấn công...
lốc xoáy...
và những thứ này -- bão bụi.
Trên trái đất, chúng chỉ mang tính cục bộ.
Nhưng trên hành tinh tiếp theo...
chúng nhấn chìm cả thế giới.
Hơn 100 năm trước đây,
các nhà thiên văn học từng nghĩ họ thấy sự sống trên sao Hỏa.
Một gợn sóng đen trải dài từ địa cực đến xích đạo.
Họ nghĩ đó là cây cỏ trong thời điểm mùa Xuân
phủ qua hành tinh.
Họ đã đúng về mùa
Sao Hỏa nghiêng gần 23 độ,
giống như trái đất,
vì thế nó có mùa, xuân, hạ, thu, đông
Có mùa thì có thời tiết
Bóng mờ các nhà thiên văn thấy
thực ra là đá đen chưa bị bao phủ bởi cơn bão bụi dữ dội.
Điều này xảy ra là do hành tinh này nghiêng
Trái đất mất một năm để bay hết một vòng quanh mặt trời
Vào tháng Giêng,
phía bắc bán cầu nghiêng về phía xa Mặt trời,
và chúng ta có mùa Đông
Tháng 6 nó xoay về hướng gần, chúng ta có mùa hạ.
Sao Hỏa có bão bụi khổng lồ,
mà chúng ta chưa từng thấy trên trái đất
Sao Hỏa có cùng độ nghiêng như trái đất
Và mùa xuân thì có bão.
Bề mặt sao Hỏa bị che khuất
dưới một lớp mây gồm những hạt bụi mãnh liệt
Trên trái đất, chúng ta cũng có bão bụi.
Chúng có thể nuốt chững và tàn phá cả thành phố.
ngày 5/7/2011, Arizona.
Một bức tường bụi không thể ngăn nổi cao 1,5 km
Càng vào Phoenix.
Ngày biến thành đêm
Hàng ngàn tấn bụi đọng lại khắp thành phố
Nhưng thảm họa chỉ ở một nơi
Bão bụi của sao Hỏa có thể bao trùm cả hành tinh
Trên sao hỏa, khi bụi đã được tung lên, nó rơi xuống
và bị tung lên lại cứ thế tiếp diễn
Bụi được tái sử dụng
Trên Trái đất,
Khi bụi tung lên cuối cùng nó rơi tán ra,
Có thể nó sẽ bay ra biển
Nó đến đó là tốt
Không đâu trên sao Hỏa
mà không có sẵn cát và bụi để tham gia vào cơn bão.
Vì thế, bão này có thể kéo dài
cả tuần, thậm chí cả tháng.
Khí quyển sao Hỏa khô một cách kinh ngạc
góp phần tạo nên sức mạnh và kích cỡ của các cơn bão
Trên trái đất,
bụi bay lên không trung
mau chóng bị mưa rửa sạch
và trôi ra biển.
Trên sao Hỏa,
không có mưa như vậy để rửa sạch bụi.
Vì thế, một khi bụi bay vào khí quyển
thì chúng ở đó
đến khi bản thân các hạt
có thể từ từ rơi xuống.
Sự thiếu mưa
cho phép các cơn bão sao Hỏa bao phủ cả hành tinh.
Nhưng bão sao Hỏa
có thể ngoạn mục như nhau trong một quy mô nhỏ hơn nhiều.
Tàu thăm dò của Nasa ghi lại những hình ảnh lạ thường này --
những bóng ma bụi này hút lên, oxit kim loại.
và cái lớn nhất có thể cao đến 10 km trên bầu trời.
chúng bơm các hạt nhỏ bay cao lên khí quyển sao Hỏa,
tạo đám bụi mù
góp phần điều khiển khí hậu khô cằn..
và dẫn đến siêu bão rộng khắp hàng tinh.
Thậm chí trên sao Hỏa, bão bụi lớn thế này cũng hiếm.
Các nhà thiên văn chỉ bắt gặp 10 trận
trong 100 năm lại đây..
những gì các nhà thiên văn xưa tưởng lầm là sự sống
là một cơn siêu bão.
Nhưng ngay cả một cơn bão bụi phủ hết hành tinh
cũng bị thời tiết làm cho nhỏ lại
Trong hành tinh kế tiếp Phía xa mặt trời
Đây là kẻ khổng lồ trong hệ Mặt trời --
Sao mộc.
Rất to lớn.
Nó lớn hơn 2,5 lần
Kích thước của tất cả các hành tinh hệ Mặt trời cộng lại
Nó cũng là nơi chứa siêu bão khổng lồ.
Sự xoay quanh tốc độ cao
lái những dải mây trôi ngược nhau.
Bão khổng lồ tạo ra dọc ranh giới các dải mây
và đây là cơn lớn nhất
cơn bão già nhất trong hệ mặt trời
rộng 24.000 km và hơn 300 tuổi,
dấu đỏ vĩ đại.
xung quanh rìa mép,
Những cơn gió hỗn loạn nổi cơn thịnh nộ với tốc độ 500 km/h.
Dấu đỏ vĩ đại là một cơn lốc xoáy khổng lồ
điều đó nghĩa là cứ có dấu đỏ
là có một trung tâm áp xuất cao
với gió xoáy quanh vòng ngoài.
Vậy trong trường hợp đó
dấu đỏ vĩ đại hơi giống một cơn bão.
Một cơn bão.
khác với bão trái đất,
Trên trái Đất bão lấy nhiệt từ đại dương
chúng đổ bộ vào đất liền rồi bắt đầu tan.
Do đó, trung bình chúng kéo dài chỉ 1 tuần
Sao mộc không có đất liền.
Nó hoàn toàn là một hành tinh khí
và lực ma sát ở đây rất yếu
vì thế một cơn lốc xoáy như dấu đỏ vĩ đại,
có thể kéo dài vô hạn.
không có gì làm chậm nó lại.
Để tiếp tục xoáy,
tất cả các dấu đỏ đều cần một nguồn năng lượng
Trên trái đất, về cơ bản, nhiệt đó đến từ mặt trời.
Nhưng sao Mộc, xa mặt trời hơn chúng ta gấp 5 lần
sức nóng mặt trời không đủ vận hành dấu đỏ.
Thay vào đó sao Mộc có một nguồn năng lượng nội tại --
Nó có trọng trường cực lớn.
Năm 1995, NASA phóng tàu thăm dò
thẳng xuống trung tâm hành tinh khổng lồ.
Nó đâm xuống tầng trên khí quyển Mộc tinh
với vận tốc 170.000 km/h.
khi rơi,
trọng lực chuyển thành áp suất...
gấp 10, 15, 20 lần trên trái đất.
Gió thổi hơn 600 km/h
tàu thăm dò tiêu tan khi chỉ xuống được 160 km,
bị bóp nát bởi áp suất
và bị thiêu rụi dưới sức nóng cực kỳ do áp lực sinh ra.
Nếu tàu thăm dò xuống được sâu hơn,
Nó có thể chạm đến một đại dương long lanh rộng lớn.
Áp suất cực kỳ ở đây chuyển khí hidro
thành dạng lỏng như kim loại nóng chảy
cực kỳ nóng đến hơn 22.000 độ C.
Bên trong sao Mộc bơm ra năng lượng nhiều gấp đôi
năng lượng mà bề mặt nhận được từ mặt trời
Đây là nguồn năng lượng của sao mộc,
nhiệt lượng tạo ra các cơn siêu bão khổng lồ.
Tất cả sự đối lưu tất cả sức nóng
đến từ lõi dày đặt siêu nóng của chính hành tinh.
Vì thế, các dải mây mà bạn thấy
thậm chí chúng còn quay ngược chiều nhau
tất cả điều đó được điều khiển bởi
nhiệt lượng từ bên trong sao Mộc
Sức nóng từ tâm của nó
tạo ra các cơn siêu bão dữ dội.
Nhưng gã khổng lồ có thể còn chứa nhiều manh mối còn bí mật hơn.
Liệu sự sống Có tồn tại trên thế giới khác?
Tàu không gian Cassini của Nasa nghiên cứu sao Mộc
khi nó bay ngang qua trên hành trình đến sao Thổ.
Nó khám phá ra một điều kỳ lạ --
Những đám mây lạ màu trắng ở phía bắc của dấu đỏ vĩ đại
Mây giống như mây trên trái đất
những giọt sương lỏng.
Liệu sao Mộc có những nguyên liệu cho sự sống?
Đặt câu hỏi về sự sống trên hành tinh khổng lồ
là một điều thú vị.
Có nhiều nguyên liệu cho sự sống
Có ánh nắng chiếu tới.
Có nước dạng lỏng,
ít nhất dưới hình thức của sương mây
Mặt khác, nếu đời sống có thể tồn tại trên mây,
thì bạn nên nghĩ đến vi khuẩn hoặc tảo
những thứ phổ biến trong mây ở trái Đất
những đám mây màu xanh.
Chúng ta không thấy như vậy trên trái Đất.
Chúng ta thấy vi khuẩn tại độ cao
vượt ra khỏi khí quyển của Trái đất,
Nhưng phần lớn chúng bị thổi đi khỏi bề mặt.
Có khả năng, sự sống trên Trái đất
khởi đầu trên bề mặt cứng.
Nhưng sự sống có thể tiến hóa mà không cần bề mặt?
Không có mặt đất trên sao Mộc,
nên rất khó để
sinh vật có được một nguồn nước liên tục.
Vì thế bạn thử tưởng tượng
mình là vi khuẩn nhỏ trong đám sương mây,
bạn sẽ gặp rắc rối to
khi đám sương mây đó bay hơi hết.
Dù sự sống có tồn tại trên mây sao Mộc hay không
thì những quả khí khổng lồ như sao Mộc, và sao Thổ kế cận
Có tất cả những nguyên liệu cần thiết --
nước, nhiệt, và một yếu tố thiết yếu
Sấm sét...
...Lóe sáng trên một quy mô không tưởng tượng nổi.
Những hình ảnh ám ảnh này do tàu Cassini của Nasa cung cấp.
Nhiệm vụ của nó --
là khảo sát một trong những hành tinh
kinh hoàng nhất của hệ mặt trời...
Sao Thổ.
Tàu tiết lộ về vành đai sao Thổ...
các vệ tinh...
và bản thân sao Thổ với những chi tiết cận cảnh hoàn hảo.
Những dải mây hỗn độn đua quanh sao Thổ
với vận tốc hơn 1.600 km/h
Tìm thấy bão ở đây không có gì ngạc nhiên
Nó là một hành tinh bão.
Nhưng đây mới lạ lùng.
Một hành tinh chớp sáng --
Một cơn giông bão khổng lồ ngoài hành tinh
Chớp tạo ra một số
hiện tượng thời tiết đặc biệt nhất trên trái đất.
Điện thế tạo nên giữa trên và dưới
của một đám mây bão khổng lồ cao 16 km,
một dòng xoáy của hơi nước mưa và băng
những tinh thể băng nhỏ dâng lên những cục mưa đá rơi xuống.
khi chúng cạ sát lẫn nhau, chúng tạo ra điện tích.
khi mưa quá lớn, bạn thấy cơn giông.
trên trái đất, trung bình bão sấm sét trải rộng 24 km.
Trên sao Thổ, chúng có thể phủ kín cả hành tinh
Có những ví dụ về sấm chớp trên sao Mộc và sao Thổ
nơi có mây dày đặc --
đám mây lớn phía trên cơn bão --
bắt đầu thì nhỏ, nhưng lớn dần, dài đến 20.000 km.
Đó là kích thước trái đất.
Trên sao Mộc, chúng tôi ghi nhận một cơn chớp
lớn hơn gấp 10.000 lần
cơn chớp lớn nhất mà ta thấy trên trái Đất.
Chớp nóng hơn cả bề mặt của mặt trời.
về lý thuyết bầu khí quyển nổ tung...
...tạo âm thanh mà ta gọi là "sấm"
trên trái Đất, nó là âm thanh của sự sống mới.
Chớp có vẻ như đáng sợ và hủy diệt,
nhưng thực ra, nó có tính khởi tạo cho cuộc sống trên trái Đất.
Và lý do là
vì nó tác động đến chất hóa học trong khí quyển.
mỗi tia chớp, về lý thuyết, đốt cháy không khí
khi bạn thấy một tia chớp xả điện,
thì nhiệt độ rất cao,
rất mãnh liệt,
làm tan rã phân tử Ni tơ trong khí quyển,
giải phóng ra thành nguyên tử Ni tơ
để kết hợp tạo thành phân tử khác
và sự Nitro hóa đó do chớp tạo nên
cho phép chất Ni tơ tan vào đất đá
trở thành phân bón căn bản
đi vào cây cỏ, đi vào vòng sự sống.
Vì thế chính chớp giải phóng nguyên tử Ni tơ
để phục vụ cho sự sống trên trái đất.
Trái đất hứng chịu
8 triệu tia chớp mỗi ngày...
...giúp sự sống tiến hóa và chiếm lĩnh hành tinh.
Nhưng đối với sao Thổ. chỉ có chớp không thì chưa đủ
Không có nơi nào cho sinh vật ngoài hành tinh sinh sống.
Có một nơi trong hệ mặt trời chúng ta có thể giải quyết vấn đề đó --
Mặt trăng Titan của sao Thổ.
Nó có khí quyển.
có hồ mê tan lỏng...
....và nó có một loại siêu bão kì lạ.
Sao Thổ cách mặt trời gần
1,5 tỷ km.
Vì xa nên, rất mất thời gian để bay quanh Mặt trời.
một năm trên sao Thổ dài gần bằng 30 năm trên trái đất.
Bây giờ đang là mùa Xuân, và mọi thứ đang ấm lên.
giờ chúng ta đi đến vùng mùa hạ của sao Thổ,
vì thế khí quyển hơi nóng hơn
mặc dù cách xa mặt Trời
chúng vẫn có thêm chút năng lượng
chúng ta đang thấy những cơn bão lạ lùng nhất
mà chúng ta chưa từng chứng kiến.
Sau hàng năm dài ngủ yên trong băng giá,
Sao Thổ đang hồi sinh.
Các nhà khoa học đã đợi gần 15 năm
đến khi mặt Trời chiếu sáng cực bắc của nó
để lộ ra những chi tiết lạ thường
về một trong những siêu bão kỳ lạ nhất
trong hệ mặt trời....
Bão hình lục giác độc nhất vô nhị của sao Thổ.
Kiểu hình lục giác, Nó có thể hình thành như thế nào?
Trong thiên nhiên, có nhiều vật thể lồi lõm.
Không có sự tính toán chính xác các số liệu hình học
đặc biệt trên một quy mô hành tinh.
Tuy nhiên, có vài giả thuyết.
Nếu tôi lấy 1 chậu nước hoặc 1 bồn tắm
rồi lúc lắc nó
Tôi có những gợn sóng, những đợt sóng duy chuyển.
Nhưng có một loại sóng khác
Bạn có sóng chạy,
nhưng rồi bạn có sóng đứng yên.
bên trong chậu nước, bạn có thể thấy sự cộng hưởng.
Nước dao động như thế này.
Và bạn cũng thấy chúng dao động theo xoay vòng
để tạo ra những kiểu đều đặn.
Những kiểu này gọi là sóng tại chổ
và chúng tôi nghĩ
bí ẩn này, mẫu lục giác trên sao Thổ
là một sóng tại chổ hình lục giác.
Siêu bão ở cực Bắc của sao Thổ
là một cơn gió di chuyển với tốc độ cuồng phong,
quẹo góc đột ngột sáu lần
khi nó đua quanh hành tinh.
khoản trống ở trung tâm,
Có thể chứa vừa 4 Quả đất.
Cái gì mằm phía dưới, tại bề mặt là một bí ẩn.
Khi sao Thổ ấm lên từ mùa Xuân đến mùa Hạ,
một thế giới khác cũng hồi sinh.
Một trong những mặt trăng của sao Thổ, Titan, đang ấm lên.
và đi với sự ấm lên, là các cơn bão.
Titan là một trong những mặt trăng thú vị nhất của hệ mặt trời
Nó đúng như khoa học giả tưởng.
Nó là thế giới có bầu trời màu vàng và mây là chất Mê tan
Nó thật đặc biệt.
Tàu Cassini của NASA
tiết lộ những chi tiết chưa từng biết về Titan...
một bầu khí quyển dày đặc,
những dãy núi rộng,
hồ Mê tan lỏng.
Và đây --
một nhóm các chùm mây mê tan trắng hình mũi tên
đang bay qua bề mặt.
Khi mây trôi khỏi vùng lờ mờ mở ra một vùng bằng phẳng,
như một mảng đen được thấy ở đây,
mảng đen trên mặt đất đang lớn lên dưới các chòm mây.
Các nhà khoa học tin rằng
Mê tan lỏng mưa như trút xuống bề mặt.
một trận mưa Xuân kiểu Titan.
Mưa trên Titan nếu có,
sẽ rất khác với mưa trên trái đất.
Đầu tiên là trọng trường rất yếu,
vì thế, bạn có thể thấy từng giọt rơi xuống
rất chậm.
và kích thước của những giọt này rất lớn
Nhưng đừng bắt lấy mưa trên Titan.
những giọt mưa này cực kỳ lạnh.
Gió mùa mê tan của Titan
quét qua mặt trăng.
Trọng lực yếu tạo ra những giọt mưa cực lạnh và to như hạt mít.
Thế giới ngoài hành tinh thời tiết kiểu ngoài hành tinh.
Những hạt rơi chậm này đã khắc nên thung lũng , ao hồ
rất giống như trên trái đất,
Một siêu bão chuyển động chậm.
Nhưng cứ bay xa hơn ra ngoài hệ mặt trời,
và bạn sẽ thấy bão hoàn toàn nhanh hơn.
Đây là Hải vương tinh siêu lạnh.
Nhiệt độ không bao giờ trên -150 độ C .
Hải vương tinh là một trong những hành tinh khổng lồ.
Nó lớn hơn trái đất nhiều và khí quyển rất đậm đặc.
Nó cách mặt Trời 3,2 tỷ km
Vì thế, bạn nghĩ rằng
do nó xa mặt trời như vậy,
và nó quá lạnh không có biến động thời tiết.
Nhưng thực tế, Hải vương tinh rất sinh động.
Nó có những kiểu thời tiết kinh khủng.
Mặc dù nó rất xa trái Đất như vậy
các nhà thiên văn có thể tiếp cận
đến bầu khí quyển hỗn loạn của Sao Hải Vương...
với một ít trợ giúp từ cái này.
Đài thiên văn Keck,
cao 4.200 mét trên đỉnh dãy núi Mauna Kea tại Hawaii.
Nó được đặt trên cả mây và sự ô nhiễm.
Kính viễn vọng cực mạnh
nó có thể nhìn thấy một cây nến trên mặt trăng
Hải vương tinh thoạt nhìn không có gì đặc biệt
nhưng nhìn cận cảnh hơn hé lộ những đám mây trắng trên cao,
ở tầng trên khí quyển.
Đó là cơ hội tuyệt vời để dò tốc độ gió.
Tính toán thời gian và khoản cách
mà đám mây thực hiện giữa hai điểm
cho phép các nhà khoa học chốt được tốc độ.
Kính thiên văn Keck xoay về hướng Hải vương tinh.
Một loạt ảnh chụp dò tìm mây trắng
khi chúng bay qua hành tinh.
Vì thế ở đây chúng ta có thể chụp năm bảy tấm
cho thấy các vị trí của mây hình như đang thay đổi.
Bạn có thể tính toán vị trí lúc trước nó ở đây
và đến lúc khác vài giờ sau
nó đến nơi khác.
tất cả đều thay đổi vị trí
do hành tinh quay là chính.
Tuy nhiên, nếu bạn biết tốc độ quay của hành tinh
và trừ nó ra,
thì bạn sẽ có tốc độ chuyển động của mây
so với hành tinh.
Nó cho biết tốc độ của gió.
Kết quả thật đáng ngạc nhiên.
Chúng ta đang thấy tốc độ gió trên Hải Vương
hàng ngàn km/h
1.900 km/h thậm chí lên đến 2.500 km/h
đối với những đám mây rất nhanh.
Thật là phi thường.
Hải vương có gió nhanh nhất trong hệ Mặt trời.
Vậy cái gì tạo nên gió?
Bạn cần năng lượng để tạo ra thời tiết. Vậy năng lượng đó đến từ đâu?
Nó tự sinh ra nó đến từ chính Hải Vương tinh.
Hải vương không nhận được ánh nắng mặt trời,
nhưng thực tế nó phát xạ đi nhiều năng lượng --
nhiều năng lượng hơn nó nhận từ mặt trời,
Điều này có nghĩa là ở trong nó rất nóng.
Có thể nó có vật liệu phóng xạ bên trong,
có nhiệt còn thừa lại
từ khi Hải Vương hình thành cách đây 4,5 tỷ năm
đó là sự rò rỉ rất chậm.
và chính nó đã làm nóng không khí
và tạo ra tất cả sự lưu thông này
và với tất cả hiện tượng thời tiết điên rồ này.
Bão của Hải vương tinh thì rất mạnh.
Nhưng để tìm kiếm một thời tiết thực sự kinh hoàng
đưa chúng ta ra khỏi hoàn toàn hệ mặt trời.
vào khu vực chưa từng thám hiểm.
Ở đó có bão
mà thậm chí gió của Hải Vương chỉ trông như gió thoảng.
Bão Katrina chỉ như một cái hắt hơi
khi so sánh với gió trên Osiris
Việc tìm kiếm siêu bão
dắt chúng ta đến những thế giới khác ngoài vũ trụ
mà sự dữ dội của nó ngoài sức tưởng tượng.
Không gian đầy những ngôi sao và hành tinh
nơi mà sự bạo lực và hỗn độn thống trị.
Các nhà thiên văn lùng sục bầu trời tìm kiếm thế giới khác
Và vua săn hành tinh
là giáo sư Geoff Marcy.
Ông ta quét bầu trời đêm
tìm kiếm thế giới mới xung quanh các ngôi sao xa
đội của Marcy có những thiết bị cực nhạy
chúng thậm chí có thể dự báo thời tiết
trên những hành tinh xa lắc này.
Đây là Osiris,
cách trái đất 150 năm ánh sáng,
một hành tinh từ địa ngục với thời tiết tương xứng.
Trái đất cách mặt trời gần 150 triệu km
nó bay quanh mặt trời mất 1 năm.
Nhưng Osiris chỉ cách sao của nó gần 6,5 triệu km
một năm của nó chỉ mất 3,5 ngày
Khi Osiris bay ngang qua giữa chúng ta và sao của nó
ánh sáng chiếu qua bầu khí quyển trong thời gian ngắn,
cho chúng ta cái nhìn thoáng qua điều kiện của thế giới ngoài hành tinh.
Và họ đợi đến khi hành tinh đến trước ngôi sao
Tại khoảnh khắc đó, một số tia sáng của sao
chiếu xuyên khí quyển hành tinh
Họ có thể làm phân tích hóa học quan trọng,
một sự phân tích hóa học
thành phần cấu tạo của khí quyển này.
Osiris khô cháy bởi sức nóng cực kỳ của ngôi sao
đỉnh cao đến 1.000 độ C.
điều đó có nghĩa là
môi trường trên hành tinh
rất ghê gớm, như chúng ta biết.
nhưng thêm nữa, sức nóng mãnh liệt đó làm cho không khí nở rộng,
và chúng không có chổ để đi nhưng mặt phía sau của hành tinh
bị khóa do lực thủy triều.
chỉ một bên của hành tinh luôn luôn hướng về ngôi sao.
bên kia nhìn ra không gian.
Sự chênh lệch nhiệt độ rất lớn
Khí quyển siêu nóng lồng lộn lên
từ mặt sáng sang mặt tối của hành tinh
với vận tốc gấp 6 lần vận tốc của âm thanh.
Thực tế, những cơn gió
có thể từ 3.000 đến 5.000 km/h
tốc độ khổng lồ của những cơn gió này --
nhanh hơn gấp 10 lần, 20 lần tốc độ gió
của những cơn cuồng phong mạnh nhất.
Katrina chỉ là cái hắt hơi
khi so sánh với gió trên Osiris
Osiris, là một thế giới tàn bạo
quá nóng và quá dữ dội
cho bất cứ dạng sống nào mà chúng ta có thể tưởng tượng.
Nhưng thậm chí còn có những siêu bão lớn hơn
Bão với quy mô cả thiên hà
Và có thể, những cơn bão này chính là nguyên nhân mà mỗi chúng ta có mặt ở đây
Kính viễn vọng không gian Hubble đã chụp được hình ảnh ấn tượng này
của thiên hà NGC 3079.
Tại trung tâm của nó, một cơn siêu gió --
một cơn bão với quy mô vũ trụ thật sự.
Nó xảy ra do một vũ nổ của một ngôi sao đang hình thành .
Cơn bão thiên hà mãnh liệt này rộng 3.000 năm ánh sáng.
Nó đã nổi trận lôi đình cách đây khoản 1 triệu năm.
Những tia khí ga 6 triệu độ C
bay vọt lên trên thiên hà hình xoắn ốc.
Siêu bão vũ trụ này
tiến hành tàn phá trong phạm vi thiên hà của nó.
Chúng ta thấy sôi sục những tia
và khí hình thành rơi xuống thiên hà,
va chạm với bụi thiên hà.
Khí từ bão thiên hà
va vào khí và bụi ở trung tâm thiên hà
và nén nó vào một đám vật chất quay tròn
Lực hấp dẫn làm việc còn lại
Những đám mây khí bụi bị nén
càng ngày càng chặc.
Trung tâm càng ngày càng nóng.
Cuối cùng, nó bốc cháy
Những cơn gió mạnh mẽ do ngôi sao mới nổ tung
Cả chu kỳ bắt đầu lặp lại,
và một siêu bão thiên hà lại được sinh ra
xung quanh những ngôi sao non,
bụi và đá kết hợp với nhau,
sinh ra những thế giới mới
với những bề mặt đá cứng nơi sự sống có thể bắt đầu.
Và có lẽ sự hình thành của sự sống
có thể được quyết định
bởi những dòng khí xoáy bão siêu thiên hà
Và nếu bạn có gió thiên hà khuấy tung lên,
nó có thể giúp phân phối
các yếu tố cần thiết cho sự sống khắp thiên hà.
Vì thế, ở khía cạnh nào đó bão thiên hà có thể
là một manh mối hình thành nên chính sự sống.
Siêu bão thiên hà có thể hoành hành cả triệu năm.
Hàng tỷ năm trước,
chúng có thể đã tạo ra những ngôi nhà mới cho sự sống
trong Ngân hà của chúng ta.
Trên từng quy mô, bão không chỉ phá hủy
chúng được gắn liền với việc tạo ra sự sống
Tìm kiếm sự sống thế giới khác
cũng là tìm kiếm bão.
Khi bạn phá vỡ một nguyên trạng
thì bạn mở ra các khả năng
để có thể làm lại bằng những cách khác nhau.
Vì vậy, sự hỗn độn hay phá vỡ thực tế là một nhân tố quan trọng
cho sự phát triển của những hệ thống phức tạp như sự sống.
Trong một hành tinh có các mùa thay đổi,
núi lửa, bão tố,
vài yếu tố môi trường
mà bạn nghĩ nó có thể nguy hại cho cuộc sống,
trong thời gian dài, làm cho sự sống mạnh hơn
Trái đất có bão.
Những thế giới khác có siêu bão.
Dù là chớp trên sao Thổ,
Khí quyển xáo động của sao Mộc
Hay nhiệt độ khác nghiệt trên Osiris
Những cơn bão hung dữ to lớn đầy chết chóc
cũng có thể là chất xúc tác cho sự sống